NHỮNG THÀY GIÁO - NGƯỜI HÙNG 1 THỜI - (Ký, phần 1)

NHÂN NGÀY NHÀ GIÁO VN 20-11:
NHỮNG THÀY GIÁO - NGƯỜI HÙNG 1 THỜI (Ký)

"CÁI ĐÊM HÔM ẤY...ĐÊM GÌ?" (Phần 1)· 
Buổi sáng mùa đông cách đây 30 năm. Vẫn cái lạnh ngăn ngắt, ở cơ quan thiết kế thời bao cấp sáng cắp ô đi tối cắp về, như thường lệ, đám nhân viên xúm xít quanh bàn trà, xuýt xoa với chén chè nóng, tào lao buôn chuyện.
Chợt bác Hà, Thư kí Công đoàn hớt hải bước vào phòng, vẻ mặt quan trọng,giọng thảng thốt: 
- Này, các vị có biết Cái đêm hôm ấy ...đêm gì...chưa? 
- Đêm gì...là đêm gì? - Mọi người ngẩn ra, hỏi lại
- Giời ạ ! - bác Hà nhăn nhó - Khổ quá, là bài Ký đăng trên Báo Văn nghệ số mới nhất , thiên hạ đang sôi lên sùng sục chưa bao giờ người ta phải xếp hàng mua báo, quầy báo Tràng Tiền cũng cháy hàng!
Thì ra đó là bài ký "Cái đêm hôm ấy...đêm gì." của một tác giả lạ hoắc: Phùng Gia Lộc, một thày giáo làng, một nhà báo không chuyên ở Thanh Hóa.Nội dung viết về cảnh thu thuế bằng thóc, tận thu theo áp đặt của chính quyền địa phương với bà con nông dân, xã viên HTX Nông nghiệp đang lâm vào đói kém., thảm cảnh không khác gí "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố xưa.
Bài báo phơi bày thực trang nông thôn, như một tiếng sét giữa trời quang! chấn động cảm xúc và dư luận, giữa đêm tối trời, đêm trước Đổi mới, chẳng khác nào tiếng súng chiến hạm Rạng Đông, bắn vào cơ chế quan liêu bao cấp, làm ăn tập thể Hợp tác hóa cha chung không ai khóc.
Chợt nhớ lại những năm 80 đói kém, tôi hay đi tàu công tác, ngồi trên những bao sắn chạm nóc toa, của dân lên miền ngược chở về cứu đói, hoặc cảnh ở Ga Nam Định dân xứ Thanh "ăn rau má, phá đường tàu" lao gỗ lạt lên tàu mang ra bán để mua gạo về.
Nhưng cũng chính bài báo viết nên sự thật (mà người ta còn kiêng kị sợ bôi nhọ chế độ tươi đẹp, nói xấu lãnh đạo địa phương), mà thày giáo, nhà báo dũng cảm Phùng Gia Lộc phải điêu đứng! Ông phải lẩn trốn ở Tòa soạn báo Văn Nghệ, sống chui lủi, nơm nớp lo bị bắt giữ! 
Cũng may, bài báo ra đúng lúc, bắt đầu thời Đổi mới, xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp. Lại đượcTổng biên tập báo Văn Nghệ Nguyên Ngọc và biên tập Nhà thơ Bế Kiến Quốc đứng mũi chịu sào...và quần chúng, người đọc cả nước ủng hộ ! Giá trị bài Ký là câu chuyện sự thật làm thức tỉnh nhận thức của cả xã hội trong đêm dài trước đổi mới! 
Cám ơn người thày giáo, nhà báo dũng cảm Phùng Gia Lộc, dù ông đã mất trong cảnh nghèo đói, bệnh tật; đất nước sẽ còn nhớ mãi ông! Có những nhà báo chỉ có 1 bài duy nhất, nhưng đã trở thành nổi tiếng và sống mãi!
Tựa như tiếng sét giữa trời quang
Thảm cảnh phơi bày chốn xóm làng
Chẳng khác "Tắt đèn" sưu thuế cũ
"Cái đêm..." thức tỉnh, để sang trang!

ĐHK 20-11-2017